10 hiểu lầm phổ biến về ADHD (Rối loạn tăng động giảm chú ý) mà chuyên gia thường gặp

Rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD) là một trong những tình trạng sức khỏe tâm thần bị hiểu lầm nhiều nhất hiện nay. Không ít người cho rằng ADHD chỉ là thiếu tập trung, do lười biếng hoặc sẽ tự hết khi trưởng thành. Những quan niệm sai lầm này có thể khiến nhiều trẻ em và người lớn không được hỗ trợ đúng cách. Vậy đâu là những hiểu lầm phổ biến nhất về ADHD mà các chuyên gia thường gặp?

Vì sao ADHD thường bị hiểu lầm?

Mặc dù rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD) là một trong những tình trạng phát triển thần kinh được nghiên cứu nhiều trên thế giới, đây cũng là chủ đề thường xuyên bị hiểu sai. Trong thực tế lâm sàng, các chuyên gia tâm lý và sức khỏe tâm thần thường gặp không ít trường hợp trẻ em hoặc người lớn bị gắn những nhãn như "lười biếng", "thiếu kỷ luật", "không cố gắng" hoặc "nghịch ngợm quá mức", trong khi những khó khăn họ đang trải qua có thể liên quan đến ADHD.

Một trong những lý do khiến ADHD dễ bị hiểu lầm là các biểu hiện của tình trạng này không giống nhau ở mọi người. Khi nhắc đến ADHD, nhiều người thường chỉ nghĩ đến hình ảnh một đứa trẻ hiếu động, chạy nhảy liên tục và khó ngồi yên. Tuy nhiên, trên thực tế, ADHD có thể biểu hiện rất khác nhau tùy theo độ tuổi, giới tính và từng cá nhân.

Ví dụ:

• Một số trẻ nổi bật với hành vi tăng động, bốc đồng.

• Một số trẻ chủ yếu gặp khó khăn về sự chú ý và dễ bị xem là lơ đãng hoặc thiếu tập trung.

• Nhiều người lớn ADHD không còn biểu hiện tăng động rõ rệt nhưng vẫn gặp khó khăn trong quản lý thời gian, tổ chức công việc hoặc duy trì sự tập trung.

Bên cạnh đó, nhiều biểu hiện của ADHD có thể giống với những khó khăn thường gặp trong cuộc sống hằng ngày. Hầu như ai cũng từng quên việc, trì hoãn công việc hoặc mất tập trung ở một thời điểm nào đó. Điều này khiến nhiều người cho rằng ADHD chỉ là phiên bản "nặng hơn một chút" của những vấn đề thông thường. Thực tế, ADHD không đơn thuần là thỉnh thoảng mất tập trung mà liên quan đến cách não bộ quản lý sự chú ý, hành vi và các chức năng điều hành.

Sự phát triển của mạng xã hội trong những năm gần đây cũng góp phần làm gia tăng các hiểu lầm về ADHD. Một mặt, thông tin về ADHD trở nên dễ tiếp cận hơn. Mặt khác, nhiều nội dung ngắn hoặc thiếu bối cảnh có thể khiến tình trạng này bị đơn giản hóa quá mức, dẫn đến việc tự chẩn đoán hoặc hiểu sai về bản chất của ADHD.

Chính vì vậy, việc hiểu đúng về ADHD không chỉ giúp giảm bớt các định kiến mà còn giúp trẻ em, thanh thiếu niên và người lớn có cơ hội được nhận diện, đánh giá và hỗ trợ phù hợp hơn. Trước tiên, hãy cùng xem xét 10 hiểu lầm phổ biến về ADHD mà các chuyên gia thường gặp nhất.

10 hiểu lầm phổ biến về ADHD mà chuyên gia thường gặp

Hiểu lầm 1: ADHD chỉ là vấn đề mất tập trung

Đây có lẽ là hiểu lầm phổ biến nhất về rối loạn tăng động giảm chú ý. Trên thực tế, ADHD không chỉ liên quan đến sự chú ý mà còn ảnh hưởng đến khả năng kiểm soát hành vi, quản lý thời gian, điều tiết cảm xúc và nhiều chức năng điều hành khác của não bộ.

Một số người ADHD gặp khó khăn nổi bật về sự tập trung, trong khi những người khác lại gặp nhiều vấn đề hơn với tính bốc đồng hoặc khả năng tổ chức công việc.

Hiểu lầm 2: Người ADHD chỉ cần cố gắng hơn là được

Nhiều người cho rằng ADHD là do thiếu ý chí hoặc chưa đủ quyết tâm. Tuy nhiên, ADHD không phải là vấn đề về động lực hay sự lười biếng.

Không ít người ADHD thực sự rất muốn hoàn thành công việc, học tập tốt hoặc duy trì các thói quen tích cực. Điều khiến họ gặp khó khăn là khả năng bắt đầu, duy trì hoặc chuyển đổi giữa các nhiệm vụ, ngay cả khi họ hiểu rõ việc đó quan trọng đến mức nào.

Hiểu lầm 3: Trẻ nghịch ngợm nào cũng bị ADHD

Trẻ nhỏ vốn hiếu động, tò mò và thích khám phá thế giới xung quanh. Vì vậy, việc chạy nhảy, nói nhiều hoặc khó ngồi yên trong một số tình huống là điều hoàn toàn bình thường.

ADHD không được xác định dựa trên một vài hành vi riêng lẻ. Việc đánh giá cần xem xét mức độ ảnh hưởng, thời gian kéo dài và sự xuất hiện của các biểu hiện ở nhiều môi trường khác nhau như gia đình, trường học và sinh hoạt hằng ngày.

Hiểu lầm 4: ADHD chỉ xuất hiện ở trẻ em

Nhiều người nghĩ ADHD là tình trạng chỉ gặp ở trẻ nhỏ và sẽ biến mất khi lớn lên. Thực tế, ADHD có thể kéo dài đến tuổi thiếu niên và tuổi trưởng thành.

Không ít người chỉ được nhận diện hoặc chẩn đoán khi đã đi làm, kết hôn hoặc gặp khó khăn trong việc quản lý cuộc sống cá nhân.

Hiểu lầm 5: Người lớn không thể mắc ADHD

ADHD ở người lớn thường biểu hiện khác so với trẻ em nên dễ bị bỏ sót. Thay vì chạy nhảy liên tục hoặc không thể ngồi yên, người lớn ADHD có thể gặp khó khăn với:

• Quản lý thời gian.

• Trì hoãn kéo dài.

• Thường xuyên quên việc.

• Khó duy trì sự tập trung.

• Cảm giác đầu óc luôn bận rộn.

Điều này khiến nhiều người nhầm tưởng rằng họ chỉ đang thiếu kỷ luật hoặc quản lý bản thân chưa tốt.

Hiểu lầm 6: ADHD là do cha mẹ nuôi dạy sai cách

Đây là một quan niệm có thể khiến nhiều gia đình cảm thấy áp lực hoặc tự trách bản thân. Hiện nay, ADHD được xem là một tình trạng phát triển thần kinh có liên quan đến nhiều yếu tố khác nhau, trong đó có yếu tố sinh học và di truyền. Không có bằng chứng cho thấy ADHD xuất hiện đơn thuần vì cha mẹ nuôi dạy chưa đúng cách.

Tuy nhiên, môi trường sống và cách hỗ trợ của gia đình có thể ảnh hưởng đến mức độ khó khăn mà trẻ hoặc người lớn ADHD gặp phải trong cuộc sống.

Đọc thêm: Nguyên nhân ADHD: Các yếu tố sinh học, tâm lý và môi trường

Hiểu lầm 7: ADHD là do xem điện thoại quá nhiều

Việc sử dụng thiết bị điện tử quá mức có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ, khả năng tập trung và hành vi của trẻ. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa điện thoại hoặc iPad là nguyên nhân gây ra ADHD.

ADHD là một tình trạng phát triển thần kinh phức tạp, không phải hậu quả trực tiếp của việc sử dụng thiết bị điện tử. Dù vậy, thời gian màn hình quá nhiều có thể khiến một số khó khăn về chú ý hoặc kiểm soát hành vi trở nên rõ rệt hơn.

Hiểu lầm 8: Người ADHD luôn học kém hoặc kém thông minh

ADHD không phản ánh mức độ thông minh của một người. Nhiều người ADHD có khả năng học tập, sáng tạo hoặc giải quyết vấn đề rất tốt. Khó khăn của họ thường nằm ở việc duy trì sự chú ý, tổ chức công việc hoặc quản lý thời gian, chứ không phải ở năng lực trí tuệ.

Đây cũng là lý do một số người ADHD có thể rất giỏi trong lĩnh vực mình yêu thích nhưng lại gặp khó khăn với các nhiệm vụ thường ngày.

Hiểu lầm 9: ADHD sẽ tự hết khi trưởng thành

Một số biểu hiện của ADHD có thể thay đổi theo thời gian. Ví dụ, tình trạng tăng động rõ rệt ở trẻ em có thể giảm dần khi lớn lên. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa ADHD hoàn toàn biến mất. Nhiều người trưởng thành vẫn tiếp tục gặp khó khăn liên quan đến sự chú ý, chức năng điều hành, quản lý thời gian hoặc điều tiết cảm xúc.

Hiểu lầm 10: Chỉ cần làm bài test online là biết mình có ADHD hay không

Các bài test ADHD trên mạng có thể giúp sàng lọc hoặc gợi ý một số dấu hiệu ban đầu, nhưng không thể thay thế quá trình đánh giá chuyên môn. Việc chẩn đoán ADHD thường cần xem xét nhiều yếu tố như lịch sử phát triển, biểu hiện hiện tại, mức độ ảnh hưởng đến cuộc sống và khả năng loại trừ các tình trạng khác có biểu hiện tương tự.

Vì vậy, kết quả của một bài test online không nên được xem là cơ sở duy nhất để tự kết luận bản thân có hay không có ADHD.

Tham khảo các bài test ADHD tại phòng khám Hồng Thu.

Vì sao việc hiểu sai ADHD có thể gây hại?

Những hiểu lầm về rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD) không chỉ khiến thông tin trở nên thiếu chính xác mà còn có thể ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống của người đang gặp khó khăn thực sự. Trong nhiều trường hợp, việc hiểu sai ADHD khiến trẻ em, thanh thiếu niên hoặc người lớn không được hỗ trợ đúng lúc và phải đối mặt với những áp lực không đáng có.

Đối với trẻ em, các biểu hiện của ADHD thường dễ bị quy kết là "lười học", "thiếu kỷ luật", "không nghe lời" hoặc "nghịch quá mức". Khi liên tục nhận những đánh giá tiêu cực như vậy, trẻ có thể dần hình thành cảm giác tự ti, thất vọng về bản thân hoặc mất động lực trong học tập và sinh hoạt.

Ở người lớn, việc hiểu sai ADHD cũng có thể dẫn đến nhiều hệ quả tương tự. Không ít người dành nhiều năm để tự trách bản thân vì thường xuyên trì hoãn, quên việc, mất tập trung hoặc khó quản lý thời gian. Thay vì nhận ra đây có thể là những khó khăn liên quan đến ADHD, họ lại cho rằng mình thiếu năng lực, thiếu ý chí hoặc chưa đủ cố gắng.

Những hiểu lầm này còn có thể khiến việc tìm kiếm hỗ trợ chuyên môn bị trì hoãn. Nếu một người tin rằng ADHD chỉ là cái cớ cho sự lười biếng hoặc nghĩ rằng tình trạng này sẽ tự biến mất theo thời gian, họ có thể bỏ lỡ cơ hội được đánh giá và hỗ trợ phù hợp.

Bên cạnh đó, việc tự chẩn đoán ADHD dựa trên thông tin chưa đầy đủ cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Một số khó khăn như lo âu, stress kéo dài, mất ngủ, kiệt sức cảm xúc hoặc các vấn đề sức khỏe tâm thần khác đôi khi có thể biểu hiện tương tự ADHD. Nếu chỉ dựa vào những nội dung ngắn trên mạng xã hội hoặc các bài test trực tuyến, nhiều người có thể hiểu sai về chính tình trạng của mình.

Hiểu đúng về ADHD không có nghĩa là gắn nhãn cho mọi khó khăn liên quan đến sự chú ý hay hành vi. Điều quan trọng là nhìn nhận các biểu hiện một cách khách quan, dựa trên thông tin khoa học và đánh giá chuyên môn khi cần thiết. Điều này giúp người có ADHD được hỗ trợ phù hợp hơn, đồng thời tránh những định kiến hoặc áp lực không cần thiết đối với bản thân và gia đình.

Vậy khi nào những khó khăn về sự chú ý, kiểm soát hành vi hoặc quản lý công việc nên được đánh giá chuyên sâu? Đây là câu hỏi nhiều phụ huynh và người trưởng thành thường đặt ra khi nghi ngờ bản thân hoặc người thân có thể đang gặp các biểu hiện liên quan đến ADHD.

Khi nào nên tìm kiếm đánh giá chuyên môn?

Không phải ai hay mất tập trung, trì hoãn hoặc quên việc cũng mắc rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD). Những khó khăn này có thể xuất hiện ở nhiều giai đoạn của cuộc sống, đặc biệt khi một người đang căng thẳng, thiếu ngủ hoặc chịu nhiều áp lực. Tuy nhiên, nếu các biểu hiện kéo dài và bắt đầu ảnh hưởng đáng kể đến cuộc sống hằng ngày, việc tìm kiếm đánh giá chuyên môn có thể giúp làm rõ nguyên nhân và xác định hướng hỗ trợ phù hợp.

Bạn nên cân nhắc đánh giá ADHD nếu gặp một hoặc nhiều tình huống sau:

• Thường xuyên mất tập trung dù đã cố gắng tập trung.

• Khó hoàn thành công việc hoặc nhiệm vụ đúng thời hạn.

• Hay quên việc, bỏ sót chi tiết hoặc làm thất lạc đồ dùng.

• Trì hoãn kéo dài, ngay cả với những việc quan trọng.

• Gặp khó khăn trong việc tổ chức công việc, học tập hoặc sinh hoạt hằng ngày.

• Khó kiểm soát sự bốc đồng hoặc cảm xúc.

• Các biểu hiện xuất hiện từ lâu và ảnh hưởng ở nhiều môi trường khác nhau như gia đình, trường học hoặc nơi làm việc.

Đối với trẻ em, cha mẹ có thể cân nhắc đưa trẻ đi đánh giá khi giáo viên thường xuyên phản ánh về các khó khăn liên quan đến chú ý, khả năng hoàn thành nhiệm vụ hoặc kiểm soát hành vi. Điều quan trọng là không nên chỉ dựa vào một biểu hiện đơn lẻ mà cần xem xét toàn diện mức độ ảnh hưởng của tình trạng này đến việc học tập, các mối quan hệ và sinh hoạt hằng ngày của trẻ.

Đối với người trưởng thành, nhiều người chỉ bắt đầu tìm hiểu về ADHD khi nhận thấy những khó khăn kéo dài trong công việc, học tập hoặc cuộc sống cá nhân. Không ít trường hợp đã dành nhiều năm tự trách bản thân vì nghĩ rằng mình thiếu kỷ luật hoặc thiếu cố gắng, trước khi nhận ra những khó khăn đó có thể liên quan đến ADHD.

Cũng cần lưu ý rằng các biểu hiện giống ADHD không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với ADHD. Lo âu, stress kéo dài, mất ngủ, kiệt sức cảm xúc hoặc một số tình trạng sức khỏe tâm thần khác cũng có thể gây ra các vấn đề về sự chú ý và chức năng điều hành. Vì vậy, mục tiêu của quá trình đánh giá không chỉ là xác định một người có ADHD hay không, mà còn giúp hiểu rõ điều gì đang thực sự ảnh hưởng đến cuộc sống của họ.

Trị liệu Tâm lý Hồng Thu hỗ trợ đánh giá ADHD như thế nào?

Tại Trị liệu Tâm lý Hồng Thu, việc đánh giá các dấu hiệu nghi ngờ ADHD được thực hiện theo hướng toàn diện thay vì chỉ dựa vào một bài test hoặc một biểu hiện riêng lẻ.

Quá trình đánh giá thường bao gồm việc tìm hiểu lịch sử phát triển, học tập, công việc, các khó khăn hiện tại cũng như mức độ ảnh hưởng của những biểu hiện này đến cuộc sống hằng ngày. Chuyên gia cũng xem xét các yếu tố liên quan như giấc ngủ, stress, lo âu, cảm xúc và môi trường sống để có cái nhìn đầy đủ hơn về tình trạng của từng cá nhân.

Tham khảo dịch vụ đánh giá & trị liệu ADHD tại đây.

Với kinh nghiệm nhiều năm trong lĩnh vực tâm lý và sức khỏe tâm thần, BS. Trần Thị Hồng Thu cùng đội ngũ chuyên môn hỗ trợ thân chủ và gia đình hiểu rõ hơn về những khó khăn đang gặp phải, đồng thời tư vấn các hướng can thiệp hoặc hỗ trợ phù hợp với từng trường hợp cụ thể.

Mục tiêu của việc đánh giá không phải để gắn nhãn một ai đó, mà để giúp họ hiểu bản thân rõ hơn, giảm bớt sự tự trách và tìm được những giải pháp phù hợp nhằm cải thiện chất lượng cuộc sống, học tập và công việc.

Kết luận

Những hiểu lầm về ADHD có thể khiến nhiều người không được hỗ trợ đúng lúc hoặc phải sống trong cảm giác tự trách bản thân suốt nhiều năm. Hiểu đúng về rối loạn tăng động giảm chú ý không chỉ giúp nhận diện các khó khăn thực sự mà còn là bước đầu tiên để tìm kiếm những giải pháp hỗ trợ phù hợp và hiệu quả hơn.

Câu hỏi thường gặp